Trục dẫn hướng khuôn là gì? Phân loại và cách chọn đúng

Trong khuôn dập, có nhiều chi tiết dạng trụ nhưng không phải chi tiết nào cũng có cùng chức năng. Với nhóm sản phẩm SGPH, SGOH, SGPN, SGON, SGPR và SGOR, tên kỹ thuật theo MISUMI là Stripper Guide Pin, tức chốt hoặc trục dẫn hướng dùng trong cụm stripper của khuôn.

Trục dẫn hướng làm việc cùng bạc dẫn hướng để kiểm soát chuyển động tương đối giữa các tấm khuôn. Vì vậy, khi lựa chọn không nên chỉ quan tâm đến đường kính trục mà cần xác định đúng kiểu kết cấu, phương pháp lắp, chiều dài làm việc và loại bạc dẫn hướng sử dụng cùng.

1. Trục dẫn hướng trong khuôn làm nhiệm vụ gì?

Trong cụm dẫn hướng, trục tạo bề mặt làm việc để bạc dẫn hướng chuyển động tương đối theo phương đóng mở khuôn.

Với nhóm Stripper Guide Pin, trục được sử dụng để hỗ trợ dẫn hướng các tấm trong cụm stripper, giúp hạn chế chuyển động ngang không mong muốn trong quá trình làm việc.

-> Một điểm cần lưu ý là trục dẫn hướng không làm việc độc lập. Khi kiểm tra, thay thế hoặc lựa chọn trục mới, cần xem xét đồng thời bạc dẫn hướng đang ghép cùng.

2. Cấu tạo cơ bản cần quan tâm khi chọn trục dẫn hướng

Thay vì chỉ nhìn vào đường kính ngoài, có thể chia trục dẫn hướng thành hai vùng cần kiểm tra.

a. Phần lắp vào tấm khuôn

Đây là khu vực dùng để định vị và cố định trục trên tấm khuôn. Tùy từng series, kết cấu phần lắp có thể khác nhau. Có loại có đầu, loại thân thẳng và loại được thiết kế để có thể tháo rời.

-> Chính kết cấu này là một trong những yếu tố quan trọng để phân biệt SGPH, SGPN và SGPR.

b. Phần làm việc với bạc dẫn hướng

Đây là bề mặt làm việc trực tiếp với bạc dẫn hướng trong quá trình khuôn chuyển động.

Khi kiểm tra trục đã qua sử dụng, cần quan sát khu vực này để phát hiện các hiện tượng như:

• Bề mặt bị xước.
• Mòn không đều.
• Có vết va chạm.
• Có dấu hiệu hư hỏng bề mặt bất thường.

Nếu trục đã bị hư hỏng, không nên chỉ thay bạc mới mà bỏ qua tình trạng của trục.

3. Ba kiểu trục dẫn hướng cần phân biệt

Theo phân loại của MISUMI, nhóm Stripper Guide Pin này có ba kiểu kết cấu chính: Headed Type, Straight Type và Detachable Type.

a. SGPH và SGOH: loại có đầu

SGPH thuộc nhóm Headed Type, tức trục dẫn hướng có đầu.

Kết cấu có đầu tạo ra yêu cầu lắp đặt khác với loại trục thẳng. Khi thiết kế hoặc thay thế cần kiểm tra đúng hình dạng và kích thước lỗ lắp theo bản vẽ catalogue.

SGOH cùng nhóm kết cấu với SGPH nhưng là phiên bản có rãnh dầu.

Có thể phân biệt nhanh:

• SGPH: loại có đầu.
• SGOH: loại có đầu, có rãnh dầu.

b. SGPN và SGON: loại thẳng

SGPN thuộc nhóm Straight Type, tức trục dẫn hướng dạng thẳng.

So với loại có đầu, kết cấu Straight Type làm thay đổi cách bố trí và gia công vị trí lắp trên tấm khuôn.

SGON là phiên bản Straight Type có rãnh dầu.

• SGPN: loại thẳng.
• SGON: loại thẳng, có rãnh dầu.

Khi lựa chọn giữa SGPH và SGPN, không nên đặt câu hỏi loại nào tốt hơn. Yếu tố cần xác định trước là kết cấu bộ khuôn yêu cầu loại có đầu hay loại thẳng.

c. SGPR và SGOR: loại tháo rời

SGPR thuộc nhóm Detachable Type, tức kiểu trục có kết cấu cho phép tháo rời.

SGOR là phiên bản Detachable Type có rãnh dầu.

• SGPR: loại tháo rời.
• SGOR: loại tháo rời, có rãnh dầu.

Kiểu này phù hợp để xem xét khi kết cấu khuôn yêu cầu khả năng tháo trục trong quá trình lắp ráp, bảo dưỡng hoặc sửa chữa.

4. Bảng phân biệt SGPH, SGOH, SGPN, SGON, SGPR và SGOR

Lưu ý: bảng trên chỉ dùng để phân biệt kết cấu giữa các series. Khi chọn mã cụ thể vẫn phải đối chiếu bản vẽ và bảng thông số của đúng series trong catalogue.

5. Khi nào chọn SGPH, SGPN hay SGPR?

Cách lựa chọn hợp lý nhất là bắt đầu từ kết cấu lắp đặt của bộ khuôn.

• Khi nào xem xét SGPH?

SGPH được xem xét khi thiết kế sử dụng trục kiểu có đầu và tấm khuôn có kết cấu lắp tương ứng.

• Khi nào xem xét SGPN?

SGPN được xem xét khi cần trục dẫn hướng dạng thẳng.

Điểm quan trọng là phương pháp gia công vị trí lắp khác với kiểu có đầu, vì vậy không nên tự thay SGPH bằng SGPN chỉ dựa trên việc hai mã có cùng đường kính danh nghĩa.

• Khi nào xem xét SGPR?

SGPR được xem xét khi cụm khuôn cần kết cấu trục có thể tháo rời.

=> Đặc điểm này có thể thuận tiện trong quá trình tháo lắp hoặc bảo dưỡng khuôn, nhưng việc lựa chọn vẫn phải dựa trên bản vẽ thiết kế và catalogue của đúng series.

6. Trục có rãnh dầu và không có rãnh dầu khác nhau thế nào?

Trục SGOH, SGON và SGOR là các phiên bản có rãnh dầu tương ứng với SGPH, SGPN và SGPR không có rãnh dầu -> Tuy nhiên, không nên hiểu đơn giản rằng trục có rãnh dầu luôn tốt hơn trục không có rãnh.

Việc lựa chọn cần xem xét cả loại bạc dẫn hướng, phương án bôi trơn và cấu hình cụm dẫn hướng.

=> Đặc biệt, trước khi thay một mã không có rãnh dầu bằng phiên bản có rãnh dầu, cần kiểm tra khả năng tương thích với bạc dẫn hướng đang sử dụng thay vì chỉ so sánh kích thước bên ngoài.

7. Chọn trục dẫn hướng cần kiểm tra những thông số nào?

Khi chọn mới hoặc thay thế trục dẫn hướng, tối thiểu cần xác định:

• Series của trục.
• Kiểu kết cấu: có đầu, thẳng hay tháo rời.
• Đường kính phần dẫn hướng.
• Chiều dài trục.
• Kích thước phần lắp.
• Loại bạc dẫn hướng ghép cùng.
• Yêu cầu bôi trơn của cụm dẫn hướng.
• Không gian và kết cấu tấm khuôn.

-> Các kích thước, dung sai và thông số chi tiết phải tra theo catalogue của đúng series và đúng mã. Không nên lấy kích thước của một model gần giống để suy ra khả năng thay thế.

8. Khi thay trục dẫn hướng cũ cần kiểm tra gì?

Trong sửa chữa khuôn, chỉ đo đường kính và chiều dài của trục cũ thường chưa đủ.

a. Kiểm tra bề mặt trục

Quan sát vùng làm việc với bạc và kiểm tra:

• Vết xước.
• Mòn không đều.
• Vết va chạm.
• Hư hỏng bề mặt bất thường.

b. Kiểm tra bạc dẫn hướng

Nếu trục đã bị mòn hoặc xước, bạc dẫn hướng ghép cùng cũng cần được kiểm tra.

Lắp một trục mới vào bạc đã mòn có thể không xử lý được độ rơ hoặc nguyên nhân gây mài mòn của cụm dẫn hướng.

c. Xác định đúng kiểu trục

Nếu không còn mã sản phẩm cũ, trước tiên cần xác định trục thuộc loại:

• Có đầu.
• Thẳng.
• Tháo rời.

Sau đó mới đo kích thước và đối chiếu với bản vẽ catalogue của nhóm tương ứng.

9. Những lỗi thường gặp khi chọn trục dẫn hướng

• Chỉ chọn theo đường kính

Cùng một đường kính danh nghĩa vẫn có thể tồn tại nhiều kiểu kết cấu khác nhau. Đường kính giống nhau không đồng nghĩa với khả năng thay thế trực tiếp.

• Không kiểm tra bạc dẫn hướng đi kèm

Trục và bạc là một cặp làm việc. Khi thay một trong hai chi tiết cần kiểm tra tình trạng và khả năng tương thích của chi tiết còn lại.

• Nhầm loại có rãnh dầu và không có rãnh dầu

Sự khác biệt này liên quan đến cấu hình của hệ thống dẫn hướng và phương án bôi trơn, không chỉ là khác nhau về hình dạng.

• Thay trục nhưng không tìm nguyên nhân gây mòn

Nếu trục cũ bị xước hoặc mòn lệch bất thường, cần kiểm tra bạc và tình trạng của toàn bộ cụm dẫn hướng trước khi lắp trục mới.

10. Kết luận

Với nhóm Stripper Guide Pin, lựa chọn trục dẫn hướng nên bắt đầu từ kết cấu của cụm khuôn, sau đó mới xác định kích thước cụ thể.

Ba nhóm cần phân biệt là:

• SGPH / SGOH: loại có đầu.
• SGPN / SGON: loại thẳng.
• SGPR / SGOR: loại tháo rời.

Trong từng cặp trên, SGOH, SGON và SGOR là các phiên bản có rãnh dầu.

=> Khi lựa chọn mã cụ thể, cần tiếp tục đối chiếu catalogue để xác định đường kính, chiều dài, kích thước phần lắp và loại bạc dẫn hướng phù hợp. Không nên quyết định khả năng thay thế chỉ dựa vào hình dạng hoặc đường kính bên ngoài.