Tính khe hở theo giới hạn
Kích thước danh nghĩa của từng chi tiết đều đúng chưa có nghĩa khe hở của cả cụm luôn đạt. Khi một khoảng hở phụ thuộc nhiều kích thước nối tiếp, hãy tính cả tổ hợp giới hạn nhỏ nhất và lớn nhất trước khi chốt yêu cầu đặt hàng.
Phạm vi: chuỗi kích thước thẳng một chiều
Bài này xét một hốc dài A chứa hai chi tiết nối tiếp có chiều dài B và C; khoảng còn lại là g = A − B − C. Các bề mặt mốc và chiều đo phải được định nghĩa trên bản vẽ. Đây không phải công thức cho mọi khe hở trụ–bạc hoặc bài toán hình học 3D.
MISUMI mô tả phương pháp cực trị là xét tổ hợp dung sai tối đa/tối thiểu của các chi tiết lắp. Ví dụ dưới tự đặt số để thực hành phương pháp; không phải dung sai catalogue, tiêu chuẩn lắp khuôn hoặc số đo hàng 247.
g = A − B − C
g nhỏ nhất = A nhỏ nhất − B lớn nhất − C lớn nhất
g lớn nhất = A lớn nhất − B nhỏ nhất − C nhỏ nhất
Phương pháp cực trị (worst-case): xét hai tổ hợp giới hạn bất lợi. Không phải kết quả RSS hoặc xác suất thống kê.
Ví dụ: danh nghĩa đạt nhưng giới hạn chưa đạt
| Kích thước giả định | Giới hạn nhỏ nhất | Giới hạn lớn nhất |
|---|---|---|
| A = 30,00 ± 0,05 mm | 29,95 mm | 30,05 mm |
| B = 20,00 ± 0,03 mm | 19,97 mm | 20,03 mm |
| C = 9,80 ± 0,02 mm | 9,78 mm | 9,82 mm |
| Kết quả | Thay số (mm) | Giá trị |
|---|---|---|
| Danh nghĩa | 30,00 − 20,00 − 9,80 | 0,20 mm |
| Nhỏ nhất | 29,95 − 20,03 − 9,82 | 0,10 mm |
| Lớn nhất | 30,05 − 19,97 − 9,78 | 0,30 mm |
Yêu cầu minh họa và lỗi dễ gặp: nếu thiết kế đòi g nằm trong 0,15–0,25 mm, chuỗi trên chưa bảo đảm yêu cầu dù danh nghĩa 0,20 mm nằm giữa khoảng. Không lấy phép trừ các trị số ± để làm dung sai nhỏ đi: với trường hợp cực trị, độ rộng biến thiên của các thành phần cùng góp vào khoảng kết quả.
Điều chỉnh gì trước khi đặt linh kiện?
Người thiết kế cần xem lại mốc đo, cách ghi kích thước và phân bổ dung sai. Ví dụ giả định giữ nguyên danh nghĩa nhưng chọn A ±0,02, B ±0,02, C ±0,01 mm thì tổ hợp cực trị cho g từ 0,15 đến 0,25 mm. Đây chỉ là phương án số để kiểm tra lại với thiết kế và khả năng chế tạo, không phải chỉ dẫn tự siết dung sai trên mọi bản vẽ.
Không dùng kết quả thống kê thay cho kiểm tra cực trị nếu chưa có căn cứ về quá trình và tiêu chí chấp nhận. Tài liệu MISUMI tách hai phương pháp này; chúng không cho cùng cách bảo đảm kết quả.
Phiếu kiểm chuỗi trước khi gửi hỏi hàng
- Đánh dấu đúng hai mặt tạo khoảng g và viết phương trình khép kín của chuỗi.
- Đổi mọi giá trị về cùng đơn vị; ghi giới hạn trên/dưới của từng kích thước.
- Tính hai tổ hợp cực trị rồi so với yêu cầu chức năng, không chỉ so danh nghĩa.
- Ghi các yếu tố chưa xét: dung sai hình học, biến dạng, nhiệt độ và điều kiện lắp. Nếu chúng có ảnh hưởng, bài tính 1D chưa đủ.
Nếu bản vẽ ghi H7/h6/g6, cần đọc ký hiệu và tra giới hạn từng bề mặt trước; bài đó giải thích ký hiệu, còn bài này xử lý chuỗi lắp. Khi hỏi chốt định vị, gửi kích thước và dung sai phần định vị thực sự cần, không suy dung sai chốt từ ví dụ chiều dài ở đây.
Nguồn phương pháp: MISUMI — Tolerance Design Advantages / Calculation Examples, mục Tolerance calculation example, phân biệt phương pháp cực trị và thống kê. Số trong bài là ví dụ tính riêng.
